Podstawy teoretyczne klasycznych odczynów kiłowych

W 1906 r. Wassermann i Bruck zaadaptowali dla diagnostyki serologicznej kiły odczyn wiązania dopełniacza, opracowany w 1901 r. przez Bordet i Gengou. Ponieważ nie udało się przygotować antygenu w postaci czystej hodowli krętków bladych, autorzy, idąc za radą A. Neissera, użyli jako antygenu wodnego wyciągu z wątrób płodów zakażonych kiłą, w których znajdywano duże ilości krętków. W 2 tygodnie po ogłoszeniu badań przez Wassermanna, Neissera i Brucka opublikował swoją pracę Detre, uzyskując podobne wyniki. Zarówno Wassermann, Nedsser i Bruck, jak i Detre, używając jako antygenu wodnego wyciągu z narządów kiłowych, sądzili, że zachodzi tu swoista reakcja między krętkami a przeciwciałem zawartym w surowicy chorego na kiłę. Jednakże wkrótce ten ich sąd został podważony. Już w ciągu kilku następnych lat tacy badacze, jak: Marie i Levaditi, Landsteiner, Muller i Pótzl, Weygandt, Weil i Braun, Michaelis, Fleischmann oraz wielu innych, wykazali, że wodne wyciągi ze zdrowych narządów ludzkich i zwierzęcych mają te same właściwości antygenowe, co wodne wyciągi z narządów zawierających krętki. Landsteiner, Muller i Pótzl wykazali ponadto, że antygenem tym mogą być również alkoholowe wyciągi z normalnych narządów, a więc lipidy tkankowe. Pierwszą teorią próbującą tłumaczyć istotę klasycznych odczynów kiłowych była teoria swoistych przeciwciał Wassermanna. Wassermann, używając w swoim odczynie jako antygenu wodnego wyciągu z narządów zawierających duże ilości krętków bladych, uważał, że wykrywa przeciwciała powstałe pod wpływem właściwości antygenowych białka krętka. A więc zachodzi tu reakcja swoista antygen — przeciwciało. Z chwilą gdy wykazano, że dodatnie wyniki w odczynie Wassermanna uzyskuje się również posługując się jako antygenem wyciągiem z tkanek normalnych zwierząt lub lipidami tkankowymi rozpuszczalnymi w alkoholu, powstało szereg nowych teorii. Już w 1907 r. Weil i Braun stworzyli teorię autoniweczników, w myśl której reaginy kiłowe są przeciwciałami powstającymi w ustroju zakażonym krętkiem bladym pod wpływem antygenowego działania tkanek chorobowo zmienionych. Uważali oni, że surowica kiłowa zawiera przeciwciała skierowane na własne tkanki, w związku z czym nazwano je autoniwecznikami. Teoria ta nie wyjaśnia jednak szeregu wątpliwości, a przede wszystkim nie tłumaczy, dlaczego w chorobach przebiegających z rozpadem tkanek znacznie większym niż w kile nie pojawiają się autoniweczniki. Wobec tego Sachs, Klopstock i Weil zmodyfikowali opisaną powyżej teorię Weila i Brauna. Ich zdaniem pod wpływem zakażenia krętkiem bladym następuje rozpad tkanek i uwolnienie zawartych w tych tkankach lipidów. Jednak lipidy te, jako hapteny, dopiero po połączeniu z białkiem obcogatunkowym dla organizmu ludzkiego nabierają właściwości charakterystycznych dla antygenu pełnowartościowego. Taki sympleks jest w stanie pobudzić organizm do wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciwko komponentowi niebiałkowemu tego sympleksu, a więc przeciwko lipidom. Białkiem w tym sympleksie, zdaniem Sachsa, Klopstocka i Weila, ma być białko krętka bladego. Wytworzony sympleks białkowo-lipidowy jest już pełnym antygenem, pod wpływem którego pojawiają się we krwi przeciwciała zwane reaginami kiłowymi. Teoria Sachsa, Klopstocka i Weila, aczkolwiek bardzo sugestywna, również nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości. Nie udało się mianowicie udowodnić, że komponentem białkowym, łączącym się z haptenem-lipidem celem wytworzenia pełnowartościowego antygenu, jest istotnie białko krętka bladego. Z drugiej jednak strony, jeśli nawet przyjąć, że lipidy tkankowe i białko krętka tworzą sympleks o właściwościach antygenowych, to w dalszym ciągu nie umielibyśmy sobie wytłumaczyć, dlaczego w innych chorobach wywołanych przez drobnoustroje tego rodzaju stosunki nie zachodzą. Wiadomo przecież, że również w innych chorobach zakaźnych dochodzi do uwolnienia lipidów z tkanek chorobowo zmienionych, a przeciwciała lipidowe nie pojawiają się, mimo że w organizmie jest również obcogatunkowe białko bakterii, a więc nic nie stoi na przeszkodzie łączeniu się lipidów z tym białkiem. Z innych teorii usiłujących tłumaczyć istotę serologicznych odczynów kiłowych, teorii mających już jedynie wartość historyczną, należy wymienić: teorię fizyko-chemiczną Hirszfelda i Klingera, w myśl której przyczyną reakcji serologicznych w kile jest „stan uchwiejnienia” globuliny surowiczej, nadający jej powinowactwo do antygenu, oraz teorie Friedemanna i Hardestyego, mówiące, że dodatni odczyn Wassermanna jest następstwem zachwiania równowagi pomiędzy globuliną a albuminą. Trzeba by jeszcze wspomnieć o teorii Schmidta, tłumaczącej dodatnią reakcję tym, że surowica kiłowa zawiera cząsteczki o dodatnim ładunku elektrycznym, wskutek czego łączą się one z ujemnie naładowanymi cząsteczkami antygenu, oraz o teoriach Dreyera i Walkera, Meinickego, Brucka, Kahna i innych, według których reaginy kiłowe znajdują się w każdej surowicy, jedynie w tak niskim mianie, że odczyny serologicznie wypadają ujemnie. W budowie antygenowej krętka stwierdzono ciepłochwiejną frakcję proteinową, ciepłostałą frakcję polisacharydową oraz frakcję lipidową odpowiadającą wszechobecnemu antygenowi typu kardiolipiny. D’Alessandro i jego szkoła wyizolowali z krętka Reitera swoistą frakcję, której natura proteinowa została udowodniona. Frakcja proteinowa jest pełnowartościowym antygenem, zdolnym do pobudzenia organizmu do wytwarzania swoistych przeciwciał, przy czym przeciwciała te nie wchodzą w reakcję z antygenami lipidowymi. Frakcja ta jest dużym kompleksem o wysokim ciężarze cząsteczkowym. Oprócz frakcji proteinowej D’Alessandro wyizolował z ciała krętka ciepłostałą frakcję polisacharydową, różniącą się serologicznie od poprzedniej. Substancja ta jest haptenem, a więc wstrzyknięta zwierzęciu w stanie czystym, nie pobudza organizmu do wytwarzania przeciwciał, jednak daje reakcję serologiczną in vitro z surowicami zwierząt czy ludzi zakażonych kiłą. Czułość i swoistość tej frakcji polisacharydowej są bardzo duże. Ostatnio uważa się, że frakcja ta decyduje o dodatnim wyniku w odczynie Nelsona.
Wreszcie poddając krętki ekstrakcji alkoholowej można stosunkowo łatwo uzyskać z nich frakcję lipidową, która jakościowo jest identyczna z ekstraktem alkoholowym z serca wołu, a ilościowo — nawet obfitsza w komórkach krętków niż w mięśniu sercowym. W świetle badań szkoły włoskiej nad frakcją lipidową krętka można wysunąć teorię, że reaginy kiłowe powstają w procesie immunologicznym wywołanym przez krętek blady jako antygen. Reaginy kiłowe są więc w rzeczywistości skierowane przeciw lipidom krętka. Tak więc teoretyczne wytłumaczenie istoty powstawania reagin wassermannowskich, wykrywanych za pomocą antygenów lipidowych, zostało prawie w pełni rozwiązane. Aczkolwiek w zrozumieniu teoretycznych podstaw serologii kiły poczyniliśmy znaczne postępy, w chwili obecnej istnieje jeszcze szereg nie wyjaśnionych problemów dotyczących odrębności niektórych przeciwciał wykrywanych poszczególnymi metodami serologicznymi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *